Ricœur, Paul

ricoeur-in(Πωλ Ρικέρ ή Ρικαίρ, 1913-2005)

Ο Πωλ Ρικέρ (Paul Ricœur) γεννήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 1913 στη Βαλάνς (Valence) της Γαλλίας. Σπούδασε φιλοσοφία στα Πανεπιστήμια της Ρεν (Rennes) και της Σορβόννης. Παρακολούθησε το σεμινάριο του Γκαμπριέλ Μαρσέ (Gabriel Marcel) όπου ανακάλυψε τη φαινομενολογία και τη σκέψη του Χούσερλ. Ως μέλος του Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος διακρίθηκε για τις ειρηνιστικές του θέσεις. Στη διάρκεια της αιχμαλωσίας του κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μετέφρασε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης το έργο του Χούσερλ Ideen Ι και διάβασε Γιάσπερς.

Δίδαξε αρχικά στη μέση εκπαίδευση. Εξελέ­γη καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο στης Σορβόννης. Στη δεκαετία του 1950 το έργο του Ρικέρ επηρεάστηκε από τη φαινομενολογία και την ερμηνευτική ενώ τη δεκαετία του 1960 επικεντρώθηκε στις επιστήμες του ανθρώπου και ιδιαίτερα στην ψυχανάλυση. Στη δεκαετία του 1970 ο Ρικέρ δίδαξε φιλοσοφία σε αμερικανικά Πανεπιστήμια και μελέτησε την αναλυτική φιλοσοφία. Υπήρξε από τους πρώτους που εισήγαγαν στη Γαλλία το φιλοσοφικό αυτό ρεύμα, το οποίο κυριαρχούσε τότε απόλυτα στον αγγλοσαξωνικό κόσμο, χωρίς όμως ποτέ να εγκαταλείψει το στοχασμό του πάνω στην ηθική και την οντολογία. Ο Ρικέρ επιχείρησε μια «τριγωνική συζήτηση» ανάμεσα στη γαλλική φιλοσοφική παράδοση του αναστοχασμού; τη σύγχρονη γερ­μανική φιλοσοφία (κυρίως την ερμηνευτική του Γκάνταμερ αλλά και την οντολογία του Χάιντε­γκερ και την επικοινωνιακή θεωρία του Χάμπερμας) και την αναλυτική φιλοσοφία,

Ο Ρικέρ παρέμεινε σ’ όλη του τη ζωή πιστός στα σοσιαλιστικά ιδανικά αλλά και τον προτεσταντισμό. Τοποθετήθηκε σε όλα τα μείζονα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα της εποχής του κυρίως μέσω της αρθρογραφίας του στο περιοδικό Esprit. Το 1966 παραιτήθηκε από το Πανεπιστήμιο της Σορβόνης και συμμετείχε στην ίδρυση του νέου και πολλά υποσχόμενου Πανεπιστημίου της Ναντέρ. Στην αρχή αντιμετώπισε με ευμένεια τη φοιτητική εξέγερση του 1968 και υποστήριξε τη μεταρρύθμιση του Πανεπιστημιακού συστήματος. Το 1969 ως πρύτανης του Πανεπιστημίου, ξεκίνησε μια σειρά αλλαγών. Γρήγορα όμως συγκρούστηκε με τους αριστερι­στές φοιτητές και συναδέλφους του και το 1970 παραιτήθηκε. Στη συνέχεια δίδαξε στα Πανεπιστήμια του Γέιλ. του Σικάγου και της Λουβαίν. Τη δεκαετία του 1980 εκδόθηκαν τα πιο σημαντικά έργα του Ρικέρ: Temps et récit (3 τόμοι), Ο ίδιος ο εαυτός ως άλλος (Soimême comme un autre) και La Mémoire, lHistoire et lOubli. Σ’ αυτά τα τρία έργα ξαναβρήκε την αρχική φαινομενολογική ώθηση, συναρθρώνοντας μία ηθική της πράξης με μια οντολογία της παθητι­κότητας και των παθών (Το βιογραφικό, με μικρές διαφοροποιήσεις, προέρχεται από την ελληνική έκδοση του βιβλίου του Ρικέρ, Το κακό. Μια πρόκληση για τη φιλοσοφία και τη θεολογία).

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΡΙΚΕΡ

ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΡΙΚΕΡ

Αγάπη και δικαιοσύνη, μτφρ. Κική Καψαμπέλη, Εκκρεμές, Αθήνα 2010.

Για τη μετάφραση, μτφρ. Γιώργος Αυγούστης, Πατάκης, αθήνα 2010.

Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990.

Η αφηγηματική λειτουργία, μτφρ. Βαγγέλης Αθανασόπουλος, Εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα 1990.

Η ζωντανή μεταφορά, μτφρ. Κωστής Παπαγιώργης, Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα 1998.

Η μνήμη, η ιστορία, η λήθη, μτφρ. Ξενοφών Κομνηνός, Ίνδικτος, Αθήνα    2013.

Λόγος και σύμβολο, μτφρ. Μαλβίνα Πανταζάρα, Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2002.

Ο ίδιος ο εαυτός ως άλλος, μτφρ. Βίκυ Ιακώβου, επίμετρο Γιώργος Ξηροπαΐδης, Πόλις, Αθήνα 2008.

Περί ερμηνείας, μτφρ. Στέφανος Ροζάνης, Έρασμος, Αθήνα 2008.

Το κακό. Μια πρόκληση για τη φιλοσοφία και τη θεολογία, μτφρ. Γιώργος Γρηγορίου, Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2005.

Ricœur, Paul & LaCorque, André, Ας σκεφτούμε τη βίβλο, μτφρ. Αλεξάνδρα Παπαθανασοπούλου, Φώτης Σιατίτσας, Εκδόσεις Άρτος Ζωής, Αθήνα 2005.

Σανζέ, Ζαν-Πιέρ & Ρικέρ, Πωλ, Η φύση και ο κανόνας. Αφορμές για προβληματισμό, μτφρ. Λαοκρατία Λάκκα, Εκδόσεις Καστανιώτης, Αθήνα 2001.

ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΡΙΚΕΡ

«Δομή και ερμηνευτική», στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 49-81.

«Εξήγηση και κατανόηση. Σχετικά με μερικές αξιοσημείωτες διασυνδέσεις ανάμεσα στη θεωρία του κειμένου, τη θεωρία της δράσης και τη θεωρία της ιστορίας»,στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 199-218.

«Ερμηνευτική και κριτική των ιδεολογιών», στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.- μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 233-274.

«Η δομή, η λέξη, το συμβάν», στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 99-116.

«Η ερμηνευτική λειτουργία της αποστασιοποίησης», στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 183-198.

«Η ερμηνευτική της μαρτυρίας», μτφρ. Νίκος Μανωλόπουλος, Νέα Εστία, τχ. 1847, Σεπτέμβριος 2011, σσ. 215-252.

«Η “Ανθρώπινη κατάσταση” και η Hannah Arendt», μτφρ. Φώτης Σιατίστας, Λεβιάθαν, τχ. 13 (1993), σς. 35-58.

«Η σύγκρουση των ερμηνειών», στο K. M. Newton (επιμ.), Η λογοτεχνική θεωρία του εικοστού αιώνα, μτφρ. Αθανάσιος Κατσικερός, Κώστας Σπαθαράκης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2013.

«Η ψυχανάλυση αντιμέτωπη με την επιστημολογία», μτφρ. Βίκυ Ιακώβου, Νέα Εστία, τχ. 1847, Σεπτέμβριος 2011, σσ. 261-281.

«Ο Heidegger και το ερώτημα για το υποκείμενο», στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 117-127.

«Όποιος όμως εξαιτίας μου χάσει τη ζωή του θα τη βρει», μτφρ. Νίκος Μανωλόπουλος, Νέα Εστία, τχ. 1847, Σεπτέμβριος 2011, σσ. 253-260.

«Το έργο της ερμηνευτικής: Η προέλευσή της από τον Schleiermacher και τον Dilthey», στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 159-182.

«Το ερώτημα για το υποκείμενο: Η πρόκληση της σημειολογίας», στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 129-158.

«Το μοντέλο του κειμένου: Η έλλογος πράξη θεωρούμενη ως κείμενο», στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 219-232.

«Το πολιτικό παράδοξο», μτφρ. Βίκυ Ιακώβου, Σύγχρονα Θέματα, τχ. 97, Απρίλιος-Ιούνιος 2007, σσ. 31-42

«Το πρόβλημα της δισημίας ως πρόβλημα ερμηνευτικό και ως πρόβλημα σημασιολογικό», στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 83- 98.

«Ύπαρξη και ερμηνευτική», στο Π. Ρικέρ, Δοκίμια ερμηνευτικής, εισ.-μτφρ. Αλέκα Μουρίκη, Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τράπεζας, Αθήνα 1990, σσ. 27- 48.

ΑΡΘΡΑ ΓΙΑ ΡΙΚΕΡ

Ιακώβου, Βίκυ, «‘Μια κοινωνία χωρίς ουτοπία θα ήταν μια κοινωνία χωρίς στόχους’. Για την έννοια της ουτοπίας στον Ρικέρ», Νέα Εστία, τχ. 1847, Σεπτέμβριος 2011, σσ. 282-303.

Κακολύρης, Γεράσιμος, «Η θεωρία της ανάγνωσης του Ρικαίρ στο Χρόνος και αφήγηση», Νέα Εστία, τχ. 1847, Σεπτέμβριος 2011, σσ. 351-374.

Καραχάλιος, Μιχάλης, «Paul Ricœur, Jacques Derrida: Η έριδα για τη μεταφορά», στο Μ. Καραχάλιος, Έριδες μεταφιλοσοφίας. Ricœur, Foucault, Derrida, Jankélévitch, Popper, Habermas, Εκδόσεις Πλέθρον, Αθήνα 2001, σσ. 21-32.

Κόντος, Παύλος, «Η φαινομενολογία του Πωλ Ρικαίρ: Η ενιαία εμπειρία του εαυτού και του άλλου», Νέα Εστία, τχ. 1847, Σεπτέμβριος 2011, σσ. 304-321.

Πάγκαλος, Μιχάλης, «Για την έξοδο από τον εαυτό. Όψεις της φιλοσοφίας του “εαυτού” του Ρικαίρ», Νέα Εστία, τχ. 1847, Σεπτέμβριος 2011, σσ. 322-350.

Πυροβολάκης, Ευτύχης, «Η δίκαιη μνήμη, η ριζική λήθη και το απόλυτο παρελθόν: μια αποδομητική ανάγνωση του Ρικαίρ», Νέα Εστία, τχ. 1847, Σεπτέμβριος 2011, σσ. 375-395.

White, Hayden, «Ένοχος ιστορίας; Η μακρά διάρκεια του Πωλ Ρικέρ», The Books’ Journal, τχ. 36, Οκτώβριος 2013.

ΑΡΘΡΑ ΓΙΑ ΡΙΚΕΡ ΣΕ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ

Μπιτσώρης, Βαγγέλης, «Συγχωρείται το Άουσβιτς; Πωλ Ρικαίρ, Ζακ Ντερριντά: δύσκολη συγχώρηση, αδύνατη συγχώρηση», Αυγή της Κυριακής, 20 Μαΐου 2012.

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΕΣ ΓΙΑ ΡΙΚΕΡ

Αθανασόπουλος, Βαγγέλης, «Οι αφηγήσεις της εαυτότητας και η τέχνη της ερμηνείας τους», Ελευθεροτυπία / «Βιβλιοθήκη», τχ. 520, 19 Σεπτεμβρίου 2008.

Αρτινός, Αποστόλης, «Η φιλοσοφική στιγμή του ’60 και η γενναιοδωρία της αγάπης» (Π. Ρικέρ, Αγάπη και δικαιοσύνη), Ελευθεροτυπία / «Βιβλιοθήκη», τχ. 639, Σάββατο 22 Ιανουαρίου 2011 (επίσης στο leximata).

Βέης, Γιώργος, «Για τη μετάφραση», ηλεκτρονικό περιοδικό Bookpress, Τετάρτη, 16 Φεβρουαρίου 2011.

Γεωργίου, Σπύρος, «Ερμηνευτική της συνάντησής μας με τους άλλους», Περιοδικό Διαβάζω, τχ. 488, Σεπτέμβριος 2008.

Τσεβρένη, Μαγδαληνή, «Η διαλεκτική σχέση αγάπης και δικαιοσύνης» (Π. Ρικέρ, Αγάπη και δικαιοσύνη), Η Καθημερινή, 14 Φεβρουαρίου 2010.

Φαράκλας, Γιώργος, «Από την ποίηση στη σκέψη» (Π. Ρικέρ, Η ζωντανή μεταφορά), Αυγή, 3 Δεκεμβρίου 1998.

Χατζηβασιλείου, Βαγγέλης, «Μετάφραση: ευγενική ουτοπία ή ρεαλιστικός στόχος;», Ελευθεροτυπία, Σάββατο, 13 Νοεμβρίου 2010

ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΣΕ ΡΙΚΕΡ

 Νέα Εστία, τχ. 1847, Σεπτέμβριος 2011, σσ. 215-395.

 ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΓΙΑ ΡΙΚΕΡ

Στρογγυλή τράπεζα αφιερωμένη στον Πολ Ρικέρ, Πέμπτη 10 Μαΐου 2012, Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών. Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος και το περιοδικό Νέα Εστία με την υποστήριξη του Institut Français (Παρίσι). Συμμετείχαν ο συγγραφέας-μεταφραστής Βαγγέλης Μπιτσώρης με θέμα «Ρικέρ, Ντερριντά: δύσκολη συγχώρηση, αδύνατη συγχώρηση», ο καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου Daniel Frey «Μεταξύ ηθικής και πολιτικής: ανταλλαγές μνήμης σύμφωνα με τον Ρικέρ», ο αναπληρωτής καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών Παύλος Κόντος «Από υπόσχεση σε υπόσχεση» και η φιλόσοφος, καθηγήτρια στην École Pratique des Hautes Études Myriam Revault d’ Allonnes «Paul Ricoeur, μια σκέψη για την κρίση». Την τράπεζα συντόνισε ο καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Γιώργος Φαράκλας.

ΟΜΙΛΙΕΣ ΓΙΑ ΡΙΚΕΡ

Άγγελος Μουζακίτης, «Ιστορία, αφήγηση, αλήθεια. Ανιχνεύοντας τα ιστορικο-κοινωνικά φαινόμενα στο έργο του Paul Ricoeur», Πέμπτη 18 Φεβρουαρίου 2016, στις 20.00 ακριβώς!, Σοφοκλέους 1, 4ος όροφος, αίθουσα 416, Αθήνα (Σεμινάριο Κοσμά Ψυχοπαίδη – Διαρκές Σεμινάριο Θεωρίας και Επιστημολογίας των Κοινωνικών Επιστημών)

Μια συζήτηση με τον Ευτύχη Πυροβολάκη: «Εαυτότητα και Ετερότητα στον Πωλ Ρικέρ», Τρίτη, 9 Δεκεμβρίου 2014, 19.00-21.00, στο Booze Cooperativa, Κολοκοτρώνη 57, Αθήνα. Διοργάνωση: Εργοτάξιο Ιδεών. Υπεύθυνος Προγράμματος-Συντονιστής: Μίλτος Ν. Θεοδοσίου.

ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ

Fonds Ricœur

The Society for Ricoeur Studies

Études Ricoeuriennes/Ricoeur Studies 

Stanford Encyclopedia of Philosophy

Βιβλιοnet